SECURITY AND CONTEMPORARY THREATS – RECONFIGURATION OF PARADIGMS IN THE CONTEXT OF THE PHILOSOPHY OF SECURITY
DOI:
https://doi.org/10.54658/ps.28153324.2026.15.1.pp.6-21Keywords:
National security, Philosophy of security, Human security, Cybersecurity, Climate change, Geopolitics, Security governance, Hybrid threatsAbstract
The aim of this article is to analyse the evolution of security paradigms and their reconfiguration in the face of multidimensional threats of the third decade of the 21st century. The authors juxtapose Thomas Hobbes’ classical theory of contractualism with modern concepts of the risk society proposed by Ulrich Beck and Yuval Noah Harari, and with empirical material from 2023–2026. The article addresses the problem of the insufficiency of a state‑centric model of security in the face of contemporary transnational, ecosystemic and algorithmic risks. The method applied combines a critical review of the literature with secondary data analysis based on reports of key national institutions (CBOS, GUS, ZUS, NASK, WIB) and international organisations (Eurostat, WEF, EIB). The study reveals a pronounced “bipolarity” in the perception of security: high stability at the local level is accompanied by an escalation of existential fears. The key vectors of uncertainty are identified as: geopolitical (63% fear for sovereignty), technological (the phenomenon of “domesticated uncertainty”), ecosystemic (68% indicating climate threat) and an institutional trust crisis (57% lack of trust in the justice system). The article argues that in 2026 security becomes a process of continuous reconfiguration, and the traditional Leviathan model gives way to the “e‑Sovereign” and algorithmic management of existence. The conclusions point to the need to move from Hobbesian territorial realism toward building systemic resilience and strengthening the autonomous agency of the individual in an asymmetric international environment.
Downloads
References
Akwinata, T., Św. [Aquinas, T., St.]. (1967). Suma teologiczna (t. 16: Miłość) [Summa theologica (Vol. 16: Love)] (A. Głażewski, Trans.). Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”. https://zwola-old.karmelicibosi.pl/p/z/formacja/summa/summa_16.pdf
Akwinata, T., Św. [Aquinas, T., St.]. (1984). Dzieła wybrane [Selected works] (J. Salij, Trans.). Wydawnictwo „W drodze”.
Akwinata, T., Św. [Aquinas, T., St.]. (1986). Suma teologiczna (t. 13: O prawie) [Summa theologica (Vol. 13: On law)] (P. Bełch, Trans.). Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”. https://zwola-old.karmelicibosi.pl/p/z/formacja/summa/summa_13.pdf
Arystoteles [Aristotle]. (1982). Etyka nikomachejska [Nicomachean ethics] (D. Gromska, Trans.). Wydawnictwo Naukowe PWN. https://www.scribd.com/document/675091104/Arystoteles-Etyka-Nikomachejska
Arystoteles [Aristotle]. (2004). Polityka [Politics] (L. Piotrowicz, Trans.). https://www.scribd.com/document/46391482/Arystoteles-Polityka
Augustyn, Św. [Augustine, St.]. (2002). Państwo Boże [The city of God] (W. Kubicki, Trans.). Wydawnictwo Antyk. https://www.scribd.com/document/547791992/Augustyn-Pa%C5%84stwo-Bo%C5%BCe
Beck, U. (2002). Społeczeństwo ryzyka: W drodze do innej nowoczesności [Risk society: Towards a new modernity] (S. Cieśla, Trans.). Wydawnictwo Naukowe Scholar. https://www.scribd.com/document/526409088/Beck-Spo%C5%82ecze%C5%84stwo-Ryzyka
Beck, U. (2016). Methodological cosmopolitanism. In R. Blaug & J. Schwarzmantel (Eds.), Democracy: A reader (pp. 463–467). Columbia University Press. https://doi.org/10.7312/blau17412-099
Business Insider Polska. (2025). Portret Finansowy Polaków [Financial portrait of Poles]. https://businessinsider.ocdn.eu/static/portretFinansowyPolakow2025.pdf
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2024a). Poczucie bezpieczeństwa i zagrożenia przestępczością [Sense of security and threat of crime] (Research Report No. 49/2024). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2024/K_049_24.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2024b). Wojna w Ukrainie a NATO [War in Ukraine and NATO] (Research Report No. 38/2024). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2024/K_038_24.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2024c). Polskie problemy z wodą A.D. 2024 [Polish water problems A.D. 2024] (Research Report No. 114/2024). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2024/K_114_24.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2024d). O wojnie w Ukrainie i ewentualnym rozszerzeniu konfliktu [On the war in Ukraine and the possible escalation of the conflict] (Research Report No. 48/2024). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2024/K_048_24.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2025a). Oceny działalności instytucji publicznych [Evaluations of the activities of public institutions] (Research Report No. 28/2025). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2025/K_028_25.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2025b). Poczucie bezpieczeństwa i zagrożenia przestępczością [Sense of security and threat of crime] (Research Report No. 41/2025). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2025/K_041_25.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2025c). Bezpieczeństwo Polski i pewność reakcji NATO na ewentualne zagrożenie jej terytorium [Poland's security and the certainty of NATO's response to a possible threat to its territory] (Research Report No. 89/2025). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2025/K_089_25.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2025d). Opinie o zmianach klimatu i transformacji energetycznej [Opinions on climate change and energy transformation] (Research Report No. 128/2025). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2025/K_128_25.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2025e). Nastroje na rynku pracy w grudniu [Labor market moods in December] (Research Report No. 123/2025). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2025/K_123_25.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2025f). Nastroje konsumenckie w grudniu [Consumer moods in December] (CBOS Flash No. 53/2025). https://www.cbos.pl/PL/publikacje/flashe/pliki/2025/fl_053_2025.pdf
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2025g). Nastroje społeczne w grudniu [Social moods in December] (Research Report No. 127/2025). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2025/K_127_25.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2025h). Opinie na temat funkcjonowania systemu opieki zdrowotnej [Opinions on the functioning of the healthcare system] (Research Report No. 86/2025). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2025/K_086_25.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2025i). Oceny instytucji publicznych we wrześniu [Evaluations of public institutions in September] (Research Report No. 93/2025). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2025/K_093_25.PDF
Centrum Badania Opinii Społecznej. (2025j). Samopoczucie Polaków w roku 2024 [Well-being of Poles in 2024] (Research Report No. 5/2025). https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2025/K_005_25.PDF
Centrum Medyczne Enel-med. (2025). Łączy nas zdrowie 2025: Raport rynkowy [Health connects us 2025: Market report]. https://a.storyblok.com/f/334902/x/e691ca31b0/laczy-nas-zdrowie-2025_raport_24-10-2025.pdf
CERT Polska. (2025). Raport roczny 2024 z działalności CERT Polska: Krajobraz bezpieczeństwa polskiego internetu [Annual report 2024 on the activities of CERT Polska: Security landscape of the Polish internet]. Państwowy Instytut Badawczy NASK. https://cert.pl/uploads/docs/Raport_CP_2024.pdf
European Investment Bank. (2024). Clear support in favour of action to adapt to climate change in Poland, EIB survey shows. https://www.eib.org/en/press/all/2024-440-clear-support-in-favour-of-action-to-adapt-to-climate-change-in-poland-eib-survey-shows
Eurostat. (2025a). Crime, violence or vandalism in the area by level of digital skills [ilc_mddw03]. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ILC_MDDW03/default/table?lang=en
Eurostat. (2025b). Unemployment statistics. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Unemployment_statistics
Fundacja Watch Health Care. (2026). Barometr WHC: Raport dotyczący zmian w dostępie do gwarantowanych świadczeń zdrowotnych w Polsce [WHC Barometer: Report on changes in access to guaranteed health services in Poland] (No. 01/01/2026). https://www.korektorzdrowia.pl/wp-content/uploads/barometr-whc-2025.pdf
Główny Urząd Statystyczny [Statistics Poland]. (2026, January 15). Komunikat w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2025 r. [Announcement on the average annual consumer price index of goods and services in 2025]. https://stat.gov.pl/sygnalne/komunikaty-i-obwieszczenia/lista-komunikatow-i-obwieszczen/komunikat-w-sprawie-sredniorocznego-wskaznika-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-ogolem-w-2025-r-,50,13.html
Gorynia, M., & Kuczewska, J. (Eds.). (2023). Zmiany wywołane pandemią COVID-19 w sektorze MŚP i ich wpływ na realizację procesów biznesowych [Changes caused by the COVID-19 pandemic in the SME sector and their impact on the implementation of business processes]. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. https://www.pwe.com.pl/files/1088408288/file/Gorynia_Kuczewska_Zmiany_wywolane_pandemia.pdf
Gurgul, K. (Ed.). (2025, November 2). Sondaż United Surveys dla WP: 65 proc. Polaków widzi pogorszenie naszych relacji z Ukrainą [United Surveys poll for WP: 65% of Poles see a deterioration in our relations with Ukraine]. Wirtualna Polska. https://wiadomosci.wp.pl/polacy-coraz-gorzej-oceniaja-stan-naszych-relacji-z-ukraina-nowy-sondaz-7217426764016224a
Harari, Y. N. (2014). Od zwierząt do bogów: Krótka historia ludzkości [Sapiens: A brief history of humankind] [Sapiens: A brief history of humankind] (J. Hunia, Trans.). Dom Wydawniczy PWN.
Harari, Y. N. (2018). 21 lekcji na XXI wiek [21 lessons for the 21st century] [21 lessons for the 21st century] (M. Romanek, Trans.). Wydawnictwo Literackie.
Hobbes, T. (2009). Lewiatan, czyli materia, forma i władza państwa kościelnego i świeckiego [Leviathan or the matter, forme and power of a commonwealth ecclesiasticall and civil] (C. Znamierowski, Trans.). Fundacja Aletheia.
ING Polska. (2025, October 20). Mniej obawiamy się emerytury, więcej z nas na nią odkłada [We are less afraid of retirement, more of us are saving for it] [Press release]. https://media.ing.pl/informacje-prasowe/926/pr/859373/ing-mniej-obawiamy-sie-emerytury-wiecej-z-nas-na-nia-odklada
Kancik-Kołtun, E. (2024). War in Ukraine and the sense of security of Polish citizens. Historia i Polityka, 48(55), 29–43. https://doi.org/10.12775/HiP.2024.011
Koalicja Klimatyczna. (2020). Wpływ zmiany klimatu na bezpieczeństwo żywnościowe Polski [The impact of climate change on Poland's food security]. https://koalicjaklimatyczna.org/publikacja/wplyw-zmiany-klimatu-na-bezpieczenstwo-zywnosciowe-polski/
Korgul, K., Witczak, J., & Święcicki, I. (2024). AI na polskim rynku pracy [AI in the Polish labor market]. Polski Instytut Ekonomiczny. https://pie.net.pl/wp-content/uploads/2024/10/AI-na-polskim-rynku-pracy.pdf
Kozubal, M. (2025, April 28). Sondaż „Rzeczpospolitej”: Kto ucieknie z kraju, gdy wybuchnie wojna ["Rzeczpospolita" poll: Who will flee the country when war breaks out]. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/spoleczenstwo/art42180441-sondaz-rzeczpospolitej-kto-ucieknie-z-kraju-gdy-wybuchnie-wojna
Krupa, G. (2020). Paradygmat dialogiczny we współczesnej filozofii [The dialogic paradigm in contemporary philosophy]. In K. Maciąg & E. Chodźko (Eds.), Poglądy i myśli filozoficzne [Philosophical views and thoughts] (pp. 58–81). Wydawnictwo Naukowe TYGEL. https://www.academia.edu/44418609/Paradygmat_dialogiczny_we_współczesnej_filozofii
Machiavelli, N. (2021). Książę [The prince] (Z. Płoski, Trans.). Wydawnictwo Helion.
Maciejewska-Mieszkowska, K. (2023). Eskalacja wojny w Ukrainie jako czynnik determinujący poczucie zagrożenia bezpieczeństwa Polski w ocenie społecznej [Escalation of the war in Ukraine as a factor determining the sense of threat to Poland's security in social assessment]. Środkowoeuropejskie Studia Polityczne, (2), 217–236. https://doi.org/10.14746/ssp.2023.2.12
Marciniak, A. (2024, June 5). Kupuj oczami, płać spojrzeniem [Shop with your eyes, pay with your glance]. Mastercard. https://www.mastercard.com/news/europe/pl-pl/centrum-prasowe/aktualnosci/pl-pl/2024/czerwiec/kupuj-oczami-plac-spojrzeniem/
Ministerstwo Zdrowia [Ministry of Health]. (2022). Wpływ pandemii COVID-19 na potrzeby zdrowotne w Polsce w zakresie zaburzeń psychicznych [The impact of the COVID-19 pandemic on health needs in Poland regarding mental disorders]. https://basiw.mz.gov.pl/wp-content/uploads/2022/08/500_02_22_mz_raport_zaburzenia_psychiczne_v54-OSTATECZNA-WERSJA.pdf
Narodowy Bank Polski [National Bank of Poland]. (2025). Informacja o kartach płatniczych – II kwartał 2025 r. [Information on payment cards – Q2 2025]. https://nbp.pl/wp-content/uploads/2025/11/2025-Q2-informacja-o-kartach-platniczych.pdf
NATO. (2022). Koncepcja strategiczna przyjęta przez szefów państw i rządów na Szczycie NATO w Madrycie 29 czerwca 2022 r. [Strategic concept adopted by the heads of state and government at the NATO Summit in Madrid on June 29, 2022]. https://www.act.nato.int/wp-content/uploads/2023/05/290622-strategic-concept.pdf
Pawłuszko, T. (2025). Nowa strategia bezpieczeństwa narodowego RP. Założenia i wyzwania [The new national security strategy of the Republic of Poland: Assumptions and challenges]. Łukasiewicz – ITECH Instytut Innowacji i Technologii. https://doi.org/10.36735/AXLA7062
Platon [Plato]. (2003). Państwo [The republic] (W. Witwicki, Trans.). Wydawnictwo Antyk.
Pokruszyński, W. (2013). Filozofia bezpieczeństwa [Philosophy of security]. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide De Gasperi. https://www.wydawnictwo.wsge.edu.pl/pdf-137494-64621?filename=64621.pdf
Polska Agencja Prasowa [Polish Press Agency]. (2025, May 12). Czy Polacy odczuwają zagrożenia dla istnienia państwa? Sondaż IBRiS [Do Poles feel threats to the existence of the state? IBRiS poll]. https://www.pap.pl/aktualnosci/sondaz-ibris-dla-pap-ponad-63-proc-badanych-obawia-sie-zagrozenia-dla-istnienia-panstwa
Polska Izba Ubezpieczeń [Polish Chamber of Insurance]. (2025). Mapa ryzyka polskich przedsiębiorców [Risk map of Polish entrepreneurs]. https://piu.org.pl/wp-content/uploads/2025/01/SWR_PIU_MapaRyzyka_Przedsiebiorcow_Raport_21_01_2025.pdf
Ptak-Chmielewska, A., Baszniak, K., & Kurpanik, J. (2022). Wpływ pandemii COVID-19 na stan zdrowia psychicznego społeczeństwa [The impact of the COVID-19 pandemic on the mental health of society]. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 67(9), 24–52. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.9862
Rada Ministrów [Council of Ministers]. (2025, July 25). Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej [National Security Strategy of the Republic of Poland]. https://www.gov.pl/web/premier/strategia-bezpieczenstwa-narodowego-rzeczypospolitej-polskiej
Samuk, G., & Sidorowicz, I. (2023). Wpływ pandemii COVID-19 na zachowania konsumentów [The impact of the COVID-19 pandemic on consumer behavior]. Akademia Zarządzania, 7(2), 229–243. https://wiz.pb.edu.pl/akademia-zarzadzania/wp-content/uploads/sites/3/2023/09/2.3.-G.-Samuk-I.-Sidorowicz-Wplyw-pandemii-COVID-19-na-zachowania-konsumentow.pdf
Sosnowska, M. (2020). Przegląd badań nad wpływem epidemii na zdrowie psychiczne pracowników medycznych i osób poddanych kwarantannie oraz izolacji [A review of studies on the impact of the epidemic on the mental health of medical workers and persons undergoing quarantine and isolation]. Psychiatria Polska, 54(4), 229–236. https://doi.org/10.5603/PSYCH.2020.0038
Światowe Forum Ekonomiczne [World Economic Forum]. (2025). The Global Risks Report 2025. https://reports.weforum.org/docs/WEF_Global_Risks_Report_2025.pdf
Szymaniak, P. (2025, September 19). Czerwona kartka dla sądów. Nie ufa im ponad 57 proc. Polaków [A red card for the courts: Over 57% of Poles do not trust them]. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/sady-i-trybunaly/art43033791-czerwona-kartka-dla-sadow-nie-ufa-im-ponad-57-proc-polakow
Tatarkiewicz, W. (2003). Historia filozofii (t. 1) [History of philosophy (Vol. 1)]. Wydawnictwo Naukowe PWN.
UCE RESEARCH & ePsycholodzy.pl. (2025). Bieżące lęki i obawy Polaków [Current fears and concerns of Poles]. https://uce-pl.com/news/inflacja-traci-pozycje-lidera-najwiekszych-obaw-wsrod-polakow
United Nations Development Programme. (1994). Human Development Report 1994: New dimensions of human security. Oxford University Press. https://hdr.undp.org/system/files/documents/hdr1994encompletenostats.pdf
Vecto. (2025, January 14). Cyberbezpieczeństwo w polskich firmach 2024: Raport z badania [Cybersecurity in Polish companies 2024: Research report]. https://vecto.pl/raport-2024
Warszawski Instytut Bankowości [Warsaw Institute of Banking]. (2024). Cyberbezpieczny portfel 2024: Bezpieczeństwo w dobie cyfrowej transformacji [Cybersafe wallet 2024: Security in the era of digital transformation]. https://www.wib.org.pl/wp-content/uploads/2024/10/raport_Cyberbezpieczny-portfel-2024.pdf
Warszawski Instytut Bankowości [Warsaw Institute of Banking]. (2025). Postawy Polaków wobec cyberbezpieczeństwa 2025 [Attitudes of Poles towards cybersecurity 2025]. https://cyber.wib.edu.pl/wp-content/uploads/2025/10/Raport-z-badania-Postawy-Polakow-wobec-cyberbezpieczenstwa-2025-1.pdf
Zakład Ubezpieczeń Społecznych [Social Insurance Institution]. (2023). Prognoza wpływów i wydatków Funduszu Emerytalnego do 2080 roku [Forecast of income and expenditure of the Pension Fund until 2080]. https://www.zus.pl/documents/10182/167761/Publikacja_Fundusz_Emerytalny_2023-2080.pdf/3c2c41c9-6a50-0574-4634-ee9cfa43f286?t=1674049287158
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Wojciech Pac, Hubert Cyran

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

